ارزیابی خطرات طبیعی در خطوط ریلی و حریم ایستگاه‌ها در ناحیه زاگرس

بلوری, سمیرا; شیدایی, فرهاد

doi:10.22061/jrsgr.2026.12978.1121

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ کارشناس GIS شرکت راه آهن ایران

² مدیرکل دفتر هوشمندسازی و داده کاوی شرکت راه آهن ایران

https://doi.org/10.22061/jrsgr.2026.12978.1121

چکیده

پیشینه و اهداف: کشور پهناور ایران همواره با خطرات طبیعی متعددی روبروست. این خطرات که شامل زمین لرزه، فرونشست، سیلاب، سرما و گرمای شدید و ... است می تواند موجب آسیب های جدی به زیرساخت ها و بویژه شبکه ریلی شود. از این رو هزینه زیادی را به راه آهن کشور تحمیل می کند به علاوه می تواند موجب خطرات جانی برای مسافران شود. بنابراین بررسی مخاطرات طبیعی در راه آهن مسپله ای بسیار مهم می باشد و همواره مورد توجه مدیران می باشد. از طرفی ناحیه ریلی زاگرس که در منطقه ای کوهستانی واقع شده در طول سالیان متمادی شاهد سوانح زیادی متاثر از مخاطرات طبیعی بوده است.. از آنجایی که خدمات رسانی بهینه و ایمن یکی از اهداف مهم راه آهن ج ا ا می باشد این تحقیق به بررسی تاثیر برخی از مخاطرات طبیعی بر روی شبکه ریلی می پردازد.
روش‌ها‌: بدین منظور کلیه لایه های شیب، ارتفاع، جمعیت، باران، رودخانه، زمین شناسی، کاربری زمین، جنس خاک و گسل پس از طبقهـ بندی مجدد به کمک روش AHP و انجام آنالیز همپوشانی در GIS، تحلیل میشوند.
یافته‌ها: پس از همپوشانی لایه های فازی شده یافته های تحقیق نشان دهنده مخاطرات زیاد تا متوسط در منطقه مورد مطالعه است.
نتیجه‌گیری: نتایج نشان می دهد که این منطقه جز مناطق بسیار بحرانی میباشد زیرا حدود 740 کیلومترمربع از شبکه ریلی در یک حریم 2 کیلومتری در خطر متوسط تا شدید قرار دارد. این بدان معناست که حدود 60 درصد از مسیر ریلی در خطر متوسط و حدود 20 درصد از مسیر ریلی در معرض خطر بالا قرار دارند. ایستگاه های دورود، قارون، بیشه، تنگه هفت، تنگ پنج و تله زنگ در معرض مخاطرات طبیعی زیادی قرار دارند و در زمره مناطق پرخطر هستند و نیازمند مدیریت بهتر و توجه بیشتر مسئولین می باشد. نتایج مخاطرات گذشته نیز صحتی بر عملکرد این روش می باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

راه و ترابری

عنوان مقاله [English]

Assessment of natural hazards in railway lines and station areas in the Zagros region

نویسندگان [English]

samira bolouri ¹
farhad sheidaei ²

¹ GIS expert in RaJa Company

² General manager of intelligence and data mining department in RAJA Company

چکیده [English]

Background and Objectives: The vast country of Iran is always exposed to various land hazards. These hazards include earthquakes, subsidence, floods, extreme cold and heat, etc., which can cause serious damage to infrastructure, especially the railway network, and cause a lot of costs to the country's railways, while also causing life-threatening hazards to passengers. Therefore, it is important to study these natural hazards in the railway, especially the Zagros railway region, which is located in a mountainous region and has seen many accidents. The aim of this study is to study the impact of some hazards on the railway network.
Methods: For this purpose, all layers of slope, elevation, population, rainfall, river, geology, land use, soil type, and fault are analyzed after being reclassified using the AHP method and performing an overlay analysis in GIS.
Findings: After overlapping the fuzzy layers, the research findings indicate high to medium hazard in the study area.
Conclusion: The results show that this area is one of the most critical areas because about 740 square kilometers of the railway network within a 2-kilometer radius is at moderate to severe hazard and requires better management and more attention from the authorities. The results of past hazards also confirm the performance of this method.

کلیدواژه‌ها [English]

Hazards
Overlay
Rail Network
GIS
Zagros

COPYRIGHTS

(https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/)

مراجع

[1] Sharifi M, Sarvghad A, Sayyafzade B, Koohestani S. Qualitative study of the impact of natural hazards on industrial plants with emphasis on the oil and gas industries. Spatial analysis of natural hazards. 2025; 4: 183-208. [In Persian]

[2] Koks E E, Rozenberg J, Zorn C, Tariverdi M, Vousdoukas M, Fraser S A, et al. A global multi-hazard risk analysis of road and railway infrastructure assets. Nat Commun. 2019; 10(1): 2677. doi: 10.1038/s41467-019-10442-3.

[3] Ayati I. Understanding railway stations and examining the possibility of their development. The 8th Rail Transport Conference: 2006. [In Persian]

[4] Wei Z, Luxin N. Qinghai- Xizang Railroad Construction in Permafrost Region. Shanghai University Publish; 2007.

[5] Cooper M. Structural style and hydrocarbon prospectivity in fold and thrust belts: a global review. Geological Society, London, Special Publications; 2007. 272(1). p. 447-472.

[6] Fault patterns and estimation of uplift velocity along the Zagros High Fault. Journal of Engineering Geology. 2019. [In Persian]

[7] Jafari G, Foladi N. Analysis of precipitation changes in the east and west of the main Zagros thrust. Spatial Planning. 1402; 1 (48). [In Persian]

[8] Sotoudeh F, Alijani B, Saliki M, Akbari M. The Influence of Zagros Mountains on Iran's Rainfall Cyclones. Physical geography research. 2018; 50(4): 639-653. [In Persian]

https://doi.org/10.22059/jphgr.2019.245032.1007142

[9] Yiming C, Hengxing L, Langping L. Disaster Risk Assessment for Railways: Challenges and a Sustainable Promising Solution Based on BIM+GIS. Ustainability. 2023; 15(24), 16697. https://doi.org/10.3390/su152416697.

[10] Lyu HM, Shen SL, Arulrajah A. Assessment of geohazards and preventive countermeasures using AHP incorporated with GIS in Lanzhou, China. Sustainability. 2018a; 10(2): 304. https://doi.org/https://doi.org/10.3390/su10020304.

[11] Hassani H, Gholinejad M, Tehrani Moghaddis S. Zoning of rockfall risk on slopes overlooking the Lorestan railway line using GIS. Amirkabir Civil Engineering Journal. 2013; 9, 45(2): 97-104. [In Persian] doi: 10.22060/ceej.2013.314.

[12] Ghahrudi Tali M, Ghiyathvand S, Khodabandeh Lou F. Risk assessment of the selected route for the construction of the Isfahan-Ahvaz railway against earthquakes. Spatial analysis of environmental hazards. 2017; 4 (4). [In Persian]

[13] Zheng Q, Lyu H, Zhou A, Shen S. Risk assessment of geohazards along Cheng-Kun railway using fuzzy AHP incorporated into GIS. 2021; 1508-1531.

https://doi.org/10.1080/19475705.2021.1933614.

[14] Gómez-Ibáñez, J. The Experience of Railroads. Published: 01 June 2016. Open Access to Infrastructure Networks. 2016; 49. p. 311–345.

[15] Bolouri S, Vafaeinejad A, Alesheikh A, Aghamohammadi H. Minimizing response time to accidents in big cities: a two ranked level model for allocating fire stations. Arabian Journal of Geosciences. 2020. DOI: 10.1007/s12517-020-05728-6.

[16] https://climatology.ir. [Accessed 10th Dec 2025].r

[17] Motiei H. Petroleum geology of Zagros. Geological Survey of Iran. 1995; 589.

[18] Falcon NL. Southern Iran: Zagros Mountains. Geol Soc Lond Spec Publ. 1974; 4(1). p. 199–211.

[19] Stoecklin J. Structural history and tectonics of Iran: a review. AAPG Bull. 1968; 52(7): 1229–1258.

[20] Gürbüz A, Saein AF. Tectonic Geomorphology of the Zagros Orogen. In: Tectonic and structural framework of the Zagros Fold-Thrust Belt. Elsevier. 2018. p. 131–144.

[21] Narimani H, Yassaqi A, M Goodarzi. Analysis of the folding pattern of the Mish anticline in the folded-thrust Zagros. Iranian Geological Quarterly. 2010; 4 (15): 39-50. [In Persian]

[22] Babaie H.A., Ghazi A.M., Babaei A., La Tour T.E., Hassanipak A.A. Geochemistry of arc volcanic rocks of the Zagros Crush Zone, Neyriz, Iran. Journal of Asian Earth Sciences. 2001; 19 (1–2): 61-76.

[23] Forti L, Perego A, Brandolini F, Mariani G, Zebari M, Nicoll K, et al. Geomorphology of the northwestern Kurdistan Region of Iraq: landscapes of the Zagros Mountains drained by the Tigris and Great Zab Rivers. Journal of Maps. 2021; 17 (2): 225-236. doi:10.1080/17445647.2021.1906339.

[24] Aghanabati S A. Geology of Iran. Geology and Mineral Exploration Organization of the Country. 2004. ISBN 964-6178-13-8. [In Persian]

[25] https://amar.org.ir, 1395. [Accessed 15th Dec 2025].

[26] Saaty T, Ernest H. The Hierarchon: A Dictionary of Hierarchies. Pittsburgh, Pennsylvania: RWS Publications; 1992. ISBN 978-0-9620317-5-5. Spiral bound.

[27] Delbari S A, Davoudi S A. Application of the Analytic Hierarchy Process Technique in Ranking the Evaluation Indicators of Tourist Attractions. Research and Operations and Its Applications. 2012; 2(33): 57-79. [In Persian]

[28] Eugenio J. AHP-express: a simplified version of the analytical hierarchical process method. MethodsX. 2020; 7. https://doi.org/10.1016/j.mex.2019.11.021.

[29] Qunyong Y, Nanfeng X. Scaling-based weight normalization for deep neural networks. IEEE Access. 1 (1); 99.

DOI: 10.1109/ACCESS.2018.2890373.

[30] Malczewski J. Comprehensive Geographic Information Systems. Multicriteria Analysis. 2018; 197-217.

https://doi.org/10.1016/B978-0-12-409548-9.09698-6.

[31] Islamic Republic of Iran Railway. 2025.