نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
گروه مهندسی نقشه برداری، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی
چکیده
رشد سریع شهرنشینی و افزایش حجم سفرهای درون‌شهری در دهه‌های اخیر، ضرورت توسعه شبکه حمل‌ونقل عمومی به‌ویژه سیستم مترو را در شهرهای ایران دوچندان کرده است. انتخاب مکان بهینه ایستگاه‌های مترو یکی از مهم‌ترین مراحل طراحی این سیستم است، زیرا مکان‌یابی نامناسب می‌تواند موجب افزایش هزینه‌های احداث، کاهش دسترسی شهروندان و افت کارایی شبکه شود. هدف این پژوهش، تحلیل مکانی و نیازسنجی احداث ایستگاه‌های مترو در شهر قزوین با رویکرد ارزیابی جذب سفر و بهینه‌سازی چندهدفه خطی است.
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که ترکیب تحلیل مکانی GIS با مدل‌های بهینه‌سازی چندهدفه خطی رویکردی علمی و کارآمد برای مکان‌یابی ایستگاه‌های مترو در شهرهای در حال توسعه است. این روش به مدیران شهری امکان می‌دهد تا در فرآیند تصمیم‌گیری، هم‌زمان چندین معیار کمی و کیفی را در نظر گرفته و به راه‌حلی متوازن بین هزینه، کارایی و پوشش فضایی دست یابند. با توجه به قابلیت تعمیم مدل، می‌توان از آن در سایر شهرهای کشور برای طراحی شبکه‌های مترو و اتوبوس‌های تندرو (BRT) نیز بهره گرفت.
از میان اماکن پیشنهادی 17 ایستگاه به‌عنوان گزینه‌های نهایی برگزیده شدند که دو مورد آن به‌طور الزامی در فرودگاه و ایستگاه راه‌آهن قرار دارند.
نتایج نشان داد که مدل ارائه‌شده قادر است ترکیبی بهینه از ایستگاه‌ها را پیشنهاد دهد که ضمن حفظ پوشش مکانی مناسب، بیشترین میزان جذب سفر را در سطح شهر ایجاد می‌کند. علاوه بر این، توزیع مکانی ایستگاه‌های منتخب با تراکم جمعیت و مراکز فعال شهری همخوانی بالایی دارد و منجر به بهبود شاخص دسترسی شهروندان به حمل‌ونقل ریلی شده است.
موضوعات
عنوان مقاله [English]
Multi-Objective Linear Optimization and Spatial Analysis for Optimal Location of Metro Stations: A Case Study of Qazvin City
نویسندگان [English]
- Farhad Hosseinali
- Shahin Farajvand
Department of Surveying Engineering, Faculty of Civil Engineering, Shahid Rajaee Teacher Training University
چکیده [English]
The rapid growth of urbanization and the increasing volume of intra-city travel in recent decades have made the development of public transportation networks—particularly metro systems—essential in Iranian cities. Selecting the optimal locations for metro stations is one of the most critical stages in the design of such systems, as inappropriate site selection can lead to high construction costs, reduced accessibility for citizens, and decreased network efficiency. This study aims to perform spatial analysis and demand assessment for establishing metro stations in the city of Qazvin using a linear multi-objective optimization approach based on travel attraction and production analysis approach for Qazvin.
The findings demonstrate that integrating GIS-based spatial analysis with multi-objective linear optimization provides a scientifically robust and practical approach for metro station site selection in developing cities. This approach enables urban planners to simultaneously evaluate multiple quantitative and qualitative criteria, achieving a balanced solution between cost, efficiency, and spatial coverage. Furthermore, the proposed model can be adapted for planning other urban public transport systems such as Bus Rapid Transit (BRT) networks.
)